اما ما مىگوييم : در حال سفر و به هنگام بيمارى در هر دو مورد نبايد روزه بگيرد و اگر در مسافرت و يا در حال بيمارى روزه بگيرد ، قضاى آن نيز بر او واجب است زيرا خداى عز و جل مىفرمايد : « فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ . . . « 1 » » « 2 » ( 1 ) در اينجا اين بحث فقهى كه امام عليه السّلام به علما و فقها تعليم داده بود ، پايان گرفت ، بحثى كه حكايت از ميزان احاطهء امام عليه السّلام به احكام شريعت و مسائل فرعى فقه دارد كه اين همه فروع مهم را كه از نظر علما به دور مانده بود دربارهء روزه بيان فرموده است ، و شايان ذكر است كه فقهاى شيعه در فتواهاى خود راجع به احكام روزه بر اين حديث شريف استناد جسته‌اند . ( 2 ) جمع بين نماز مغرب و عشاء اما جمع بين نمازهاى مغرب و عشاء جايز است و جدايى انداختن بين آنها اگر چه بهتر است ، اما واجب نيست . دليل بر اين مطلب روايتى است كه از امام زين العابدين عليه السّلام نقل شده است كه آن حضرت فرمود : « جمع بين نماز مغرب و عشاء براى كودكان بهتر است تا آن كه در آن بين بخوابند . » و از ائمهء اطهار عليهم السّلام روايات زيادى دربارهء جمع بين دو نماز واجب رسيده است و در پرتو همين روايات است كه فقهاى شيعه بر آن فتوا داده‌اند و اين روايت نيز بر جواز جمع دلالت دارد اما در خصوص نماز و عشاء ، آن هم تنها

--> ( 1 ) بقره / 181 : پس هر كه از شما بيمار ، يا مسافر باشد ، به همان اندازه از روزهاى ديگر ( روزه واجب است ) . ( 2 ) خصال صدوق : ص 501 - 504 ، فروع كافى : 1 / 185 ، مقنعه : ص 58 ، تفسير قمى : ص 172 - 175 و تهذيب : 1 / 435 .